Kleine geschiedenis van de Spuibuurt

De Spuibuurt is een gebied dat ingeklemd ligt tussen het winkelgebied rond de Kalverstraat en de tegenwoordig mateloos populaire ‘9 Straatjes’. Door de relatieve onbekendheid van het gebied heeft het zijn eigen unieke karakter kunnen behouden in de steeds groeiende populariteit van Amsterdam. Een Amsterdamse buurt voor de Amsterdammer.

De straten en stegen van de Spuibuurt liggen in de Nieuwe Zijde, een benaming die dateert uit de 15e eeuw. De bisschop van Utrecht had in 1408 toestemming gegeven tot het bouwen van een nieuwe kerk, waarmee de de stad in twee parochies verdeeld werd, liggend aan weerszijden van de Amstel. Voor die tijd sprak men van ‘Windmolenzijde’ (naar een windmolen die bij de Nieuwezijds Kolk stond). De benaming Nieuwe Zijde is nog terug te vinden in de Nieuwezijds Voorburgwal. De Spuistraat, vroeger een sjieke gracht waaraan voorname lieden als burgemeester Jan Six en de schilders Pieter Aerts, Hercules Seghers en Claes Moyart woonden, heette de Nieuwezijds Achterburgwal. De gracht werd gegraven rond 1385, aan het rechte verloop is dit nog te herkennen. Pas na de demping in 1867 kreeg de Spuistraat haar huidige naam.

Het Singel, de Spuistraat en de N.Z. Voorburgwal zijn door een aantal kleinere stegen met elkaar verbonden. Ook de namen van die stegen herinneren aan de lange historie van dit deel van de stad. Een aantal heeft zijn naam gekregen door een bewoner (bijv. de Vliegendesteeg, eerder Vijfvliegensteeg, naar de bewoner Jan Jansz. Vijfvliegen of de Schoorsteenvegerssteeg, naar de bewoners die tot in de 20e eeuw het beroep van schoorsteenveger uitoefenden) of door een aanwezige gevelsteen (Heisteeg, Roskamsteeg, Rosmarijsteeg). De Raamsteeg dankt zijn naam aan de lakenindustrie, aan de lakenramen waarop de geverfde lakens gedroogd moesten worden.

Het dichtbij de Paleisstraat gelegen Keizerrijk is genoemd naar drie huizen onder één dak, ’t Keijserrijck genaamd, die in de 16e eeuw op de hoek van de Spuistraat stonden.

Zowel het Singel als de Spuistraat en de N.Z. Voorburgwal komen uit op het Spui. Dit stukje Amsterdam is vooral bekend om het Lieverdje, een beeld van een Amsterdamse straatjongen geschonken door een sigarettenfabriek, dat in de jaren ’60 het toneel was van de happenings van Provo. Deze beweging, met anarchistische trekken, past goed bij de buurt.

In de Spuistraat en op de N.Z. Voorburgwal ontstonden eind jaren ’70, begin jaren ’80 roemruchte punkenclaves en krakersbolwerken zoals het Handelsbladgebouw, Vrankrijk en de Tabakspanden. Verschillende keren braken er krakersrellen uit, de laatste keer in 2015 toen de Tabakspanden ontruimd werden. Alleen Vrankrijk is tegenwoordig nog een woon- en werkpand, bewoond door autonomen, de andere panden zijn of worden voor bewoning, atelier of hotel geschikt gemaakt.

 

In de Spuibuurt zijn zeer karakteristieke gebouwen te vinden, gebouwd vanaf de 16e eeuw tot in de 20e eeuw. Veel van die gebouwen staat op de Rijksmonumentenlijst. De Spuibuurt ligt dan ook in het grachtengordelgebied dat in 2010 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO terechtkwam.